Planowanie repertuaru scholi powinno mieć 2 rytmy: miesięczny, obejmujący kalendarz liturgiczny, formularz Mszy i główne śpiewy, oraz tygodniowy, przeznaczony na konsultację, tonacje, próbę i sprawdzenie wykonania. Punktem wyjścia są teksty dnia, charakter celebracji, możliwości zgromadzenia i podział funkcji, nie zaś prywatny gust zespołu. Taką zasadę potwierdza IGMR, nr 352.
1. Zacznij od kalendarza miesięcznego
Planowanie repertuaru scholi rozpocznij od listy wszystkich niedziel, uroczystości, świąt, odpustów i ważnych celebracji parafialnych w najbliższym miesiącu. Przy każdej dacie zapisz okres liturgiczny, formularz Mszy, czytania oraz przewidywaną obsadę zespołu. Osobno oznacz celebracje, które mogą wymagać większej liczby śpiewów, dodatkowych głosów albo dłuższej próby.
Więcej na ten temat: prawa autorskie do pieśni kościelnych
Na tym etapie nie wybieraj jeszcze przypadkowych pieśni z pamięci. Sprawdź, czy dana Msza ma szczególny charakter oraz czy schola parafialna repertuar powinna rozszerzyć o utwory odpowiadające uroczystości. Koordynator scholi powinien ustalić kalendarz z celebransem, ponieważ IGMR, nr 352, wskazuje na konieczność planowania dla wspólnego dobra wiernych i w porozumieniu z osobami pełniącymi funkcje liturgiczne.
W miesięcznym arkuszu warto pozostawić miejsce na źródło każdego tekstu i melodii. Dotyczy to także śpiewów używanych poza Mszą: pieśni na adorację nie należy automatycznie przenosić do każdej celebracji eucharystycznej bez sprawdzenia ich funkcji i związku z obrzędem.
2. Czytaj teksty dnia przed wyborem pieśni
Repertuar układaj od tekstów liturgicznych, a nie od listy utworów, które zespół chce akurat zaśpiewać. Przeczytaj pierwsze i drugie czytanie, Ewangelię, modlitwy oraz teksty śpiewów przypisanych do dnia. Następnie sprawdź, czy słowa proponowanej pieśni rzeczywiście odpowiadają charakterowi celebracji i treściom biblijnym. Takie kryterium wynika z IGMR, nr 352 i 391.
W pierwszej kolejności zaplanuj elementy należące do zgromadzenia: aklamacje, odpowiedzi, antyfony, psalmy, refreny, hymny i kantyki. Musicam sacram, nr 16, przypomina, że śpiew scholi ma wspierać czynny udział wiernych, a nie zastępować go w całości. Dlatego przy każdej pozycji zapisz, kto wykonuje daną część: schola, kantor, organista, kapłan czy całe zgromadzenie.
Psalm responsoryjny wymaga osobnej decyzji personalnej. Psalmista powinien umieć śpiewać oraz zachować poprawną wymowę i dykcję, co wskazuje IGMR, nr 102. Jeżeli konkretny utwór jest trudny tekstowo, ma niejasny refren albo nie pozwala wiernym łatwo podjąć odpowiedzi, nie powinien być wybierany tylko dlatego, że dobrze brzmi w wykonaniu zespołu.
Ocena tekstu dotyczy również repertuaru stałego. Nawet popularna pieśń wymaga sprawdzenia pod kątem zgodności z celebracją, tekstami biblijnymi i funkcją danego momentu. Przy korzystaniu ze śpiewników zapisz tytuł, numer oraz wersję tekstu, aby organista i schola pracowali na tym samym materiale.
3. Skonsultuj repertuar i podziel funkcje
Na około 1 tydzień przed celebracją przeprowadź konsultację obejmującą co najmniej 3 role: prowadzącego scholę, organistę i celebransa. W razie potrzeby dołącz psalmistę, kantora, lektora albo przedstawiciela zespołu liturgicznego. Ustalcie kolejność śpiewów, ich funkcję, tonacje, zakończenia oraz sposób włączenia wiernych.
Organista powinien otrzymać kompletną listę: śpiew na wejście, przygotowanie darów, Komunię i zakończenie, a także psalm, aklamację i części stałe. Przy każdej pozycji dopisz tonację, wersję zwrotek oraz informację, czy śpiew rozpoczyna schola, organista, kantor czy zgromadzenie. IGMR, nr 103, obejmuje organistę tymi samymi zasadami właściwego przygotowania muzyki, które odnoszą się do współpracy scholi.
Celebransowi przekaż kolejność i funkcję każdego śpiewu. Wspólnie potwierdźcie moment rozpoczęcia oraz zakończenia muzyki, zwłaszcza przy procesji wejścia, przygotowaniu darów i Komunii. Jeśli przebieg obrzędu może się zmienić, nie zostawiaj decyzji na ostatnią chwilę. IGMR nr 352 wskazuje, że przed celebracją wykonawcy powinni znać przypisane im teksty, a planowanie powinno odbywać się w porozumieniu z osobami pełniącymi poszczególne funkcje.
Schola ma własną funkcję liturgiczną: wykonuje właściwe jej części śpiewu i pomaga wiernym uczestniczyć w celebracji. Nie oznacza to przejęcia całego śpiewu. Utwory wielogłosowe mogą pozostać zadaniem zespołu, ale części przeznaczone dla ludu powinny być dostępne dla zgromadzenia, zgodnie z Musicam sacram, nr 16.
4. Dopasuj tonację i próbę do realnych możliwości
Nie zakładaj, że jedna tonacja będzie wygodna dla każdego zespołu i każdej wspólnoty. Zmierz w scholi najniższy i najwyższy wygodny dźwięk, sprawdź tonację w śpiewie zbiorowym oraz zapisz, przy której wersji wierni najłatwiej podejmują refren. W ten sposób decyzja wynika z pomiaru, a nie z przyzwyczajenia organisty lub prowadzącego.
Podczas próby oddziel repertuar stały od nowości. Liczbę nowych utworów ustal na podstawie czasu potrzebnego na opanowanie melodii, tekstu, harmonii, oddechów i wejść. Jeżeli nowy materiał wypiera powtórkę części stałych albo śpiewów zgromadzenia, zmniejsz jego zakres. Musicam sacram, nr 16, 24 i 27, uzasadnia pierwszeństwo udziału ludu oraz właściwego przygotowania wykonawców.
Próba scholi przed Mszą nie powinna ograniczać się do odśpiewania utworów od początku do końca. Przećwicz osobno wejścia, zakończenia, przejścia między zwrotkami i momenty, w których śpiew podejmuje zgromadzenie. Organista powinien wiedzieć, kiedy schola prowadzi, kiedy tylko wzmacnia melodię, a kiedy pozostawia odpowiedź wiernym.
W kościele, w którym nie da się utworzyć nawet małej scholi, Musicam sacram przewiduje przynajmniej 1 lub 2 odpowiednio przygotowanych śpiewaków. To nie jest argument za rozbudowywaniem repertuaru ponad możliwości zespołu. Jest to wskazówka, aby zagwarantować przygotowaną posługę śpiewu także przy skromnej obsadzie.
5. Przejdź repertuar przed Mszą i oceń wykonanie
Bezpośrednio przed celebracją wykonaj krótki przebieg wszystkich wejść, aklamacji i zakończeń. Sprawdź długość śpiewu przy procesji, moment zakończenia pieśni na przygotowanie darów oraz punkt, w którym kończy się muzyka podczas Komunii. Zapisz rzeczywisty czas przejścia i popraw miejsca, w których śpiew opóźnia obrzęd albo wymaga decyzji podejmowanej na bieżąco.
| Termin przed celebracją | Zadanie | Odpowiedzialna osoba | Zmierzony czas | Źródło decyzji |
|---|---|---|---|---|
| Około 1 miesiąca przed celebracją | Sprawdzenie kalendarza liturgicznego, formularza Mszy, czytań, okresu liturgicznego i uroczystości parafialnych; oznaczenie celebracji wymagających rozszerzonego repertuaru. | Koordynator scholi wraz z celebransem | Pomiar własny zespołu: ___ min | IGMR, nr 352; nr 362 |
| Około 1 tygodnia przed celebracją | Wybór śpiewów na wejście, przygotowanie darów, Komunię i zakończenie oraz ustalenie psalmu, aklamacji i części stałych. Sprawdzenie, które fragmenty mają śpiewać wierni. | Prowadzący scholę, organista, psalmista | Pomiar własny zespołu: ___ min | IGMR, nr 40, 47–48, 74, 86, 102–103; Musicam sacram, nr 16 |
| Podczas najbliższej próby | Próba nowych utworów, sprawdzenie obsady głosów, tonacji, tempa, oddechów, wejść organisty i sposobu prowadzenia śpiewu zgromadzenia. | Prowadzący scholę i organista | Pomiar własny: ___ min; liczba nowych utworów: ___ | Musicam sacram, nr 16, 24, 27; IGMR, nr 103 |
| Bezpośrednio przed Mszą | Krótki przebieg wszystkich wejść, aklamacji i zakończeń; potwierdzenie zmian z celebransem i osobami pełniącymi funkcje liturgiczne. | Prowadzący scholę, organista, celebrans | Pomiar własny: ___ min | IGMR, nr 352 — znajomość tekstów przed celebracją i unikanie improwizacji |
| Po celebracji | Ewaluacja: czy zgromadzenie podejmowało refreny, czy tonacja była wygodna, czy śpiew nie zakłócał obrzędów i które utwory wymagają powtórzenia. | Prowadzący scholę z zespołem | Pomiar własny: ___ min; wynik ankiety lub arkusza: ___ | IGMR, nr 352; Musicam sacram, nr 16 i 24 |
Podane terminy są praktycznym harmonogramem redakcyjnym, a nie normą liturgiczną; czas próby, konsultacji i wykonania oraz liczbę nowych utworów należy wpisać po pomiarze własnego zespołu, bez zastępowania ich wartościami uśrednionymi.
Po celebracji przeprowadź krótką ewaluację. Zapisz obecność członków, liczbę nowych utworów, zmierzone czasy, problemy z tonacją, udział wiernych i decyzję na następną próbę. Sprawdź przede wszystkim, czy śpiew wspierał obrzędy, czy zgromadzenie podejmowało refreny oraz czy schola nie zagłuszała odpowiedzi ludu. Po kilku tygodniach powstanie własna baza danych, pomocna przy kolejnych decyzjach.
Najczęstsze pytania
Jak wcześnie planować pieśni?
Najpraktyczniej rozpocząć planowanie miesięczne od kalendarza liturgicznego, a repertuar konkretnej niedzieli zamknąć podczas konsultacji w tygodniu poprzedzającym celebrację. Nie jest to termin ustanowiony przepisem; ważne jest, aby przed Mszą wszystkie osoby znały swoje teksty i nie trzeba było improwizować, zgodnie z IGMR, nr 352.
Ile nowych utworów wprowadzać naraz?
Nie ma jednej wiążącej liczby dla każdej scholi. Ustal ją na podstawie czasu próby, frekwencji, trudności melodii, liczby głosów i zdolności zgromadzenia do podjęcia refrenu; nowość nie powinna ograniczać udziału wiernych ani wypierać koniecznej powtórki.
Jak współpracować z organistą i celebransem?
Przekaż organiście kompletną listę śpiewów z tonacjami, wersjami i zakończeniami, a celebransowi — kolejność oraz funkcję każdego śpiewu. Razem potwierdźcie, które części wykonuje schola, które lud, a które wymagają dialogu z kapłanem; IGMR, nr 352 i 103, wskazuje na taką współpracę.
Źródła
- General Instruction of the Roman Missal — Vatican — Congregation for Divine Worship and the Discipline of the Sacraments, 2002/2003, nn. 40, 47–48, 74, 86, 102–103, 352, 362, 391.
- Musicam sacram — Instruction on Music in the Liturgy — Vatican — Sacred Congregation of Rites, 1967, nn. 16, 21, 24, 27–29.