Przejdź do treści

Muzyka Kościelna

Ad maiorem Dei gloriam

Mszał Rzymski po Soborze Watykańskim II i Msza według ksiąg z 1962 roku – najważniejsze różnice i zasady

6 min czytania
Mszał Rzymski po Soborze Watykańskim II i Msza według ksiąg z 1962 roku – najważniejsze różnice i zasady

Mszał Rzymski po Soborze Watykańskim II, promulgowany przez Pawła VI 3 kwietnia 1969 roku, jest podstawową księgą rytu rzymskiego. Msza według ksiąg z 1962 roku zachowuje wcześniejszy układ celebracji, lecz jej użycie podlega zasadom z Traditionis custodes z 16 lipca 2021 roku oraz reskryptu z 20 lutego 2023 roku.

Czym są księgi liturgiczne sprzed reformy posoborowej?

Msza według ksiąg z 1962 roku opiera się na wydaniu Mszału Jana XXIII. Zachowuje wcześniejszy układ celebracji i rubryki charakterystyczne dla liturgii sprzed reformy zrealizowanej w nowym Mszale Rzymskim promulgowanym przez Pawła VI 3 kwietnia 1969 roku. Msza według ksiąg z 1962 roku zachowuje wcześniejszy układ celebracji i rubryki.

Punktem wyjścia reformy była konstytucja Sacrosanctum Concilium z 1963 roku. Jej art. 50 polecił uprościć obrzędy, zachowując ich istotę, oraz wyraźniej ukazać wzajemny związek poszczególnych części Mszy. Przepisy nowego Mszału miały wejść w życie 30 listopada 1969 roku, w pierwszą niedzielę Adwentu. Szczegóły promulgacji zawiera konstytucja apostolska Missale Romanum Pawła VI.

Nie chodzi więc wyłącznie o zmianę języka. Różnice obejmują strukturę celebracji, sposób korzystania z lekcjonarza, udział wiernych oraz aktualny status prawny obu ksiąg. Konkretne obrzędy zależą także od dnia liturgicznego, rodzaju Mszy i użytej edycji księgi.

Najważniejsze różnice w celebracji

Najważniejsze założenia reformy wynikają z artykułów 50–55 Sacrosanctum Concilium. Poniższa tabela porównuje podstawowe elementy obu sposobów celebracji bez utożsamiania różnic obrzędowych z różnicą wiary czy sakramentu.

Element Mszał promulgowany po Soborze Watykańskim II Mszał Rzymski z 1962 roku
Data i status Promulgowany 3 kwietnia 1969 roku; jest podstawową księgą rytu rzymskiego i według art. 1 Traditionis custodes stanowi jedyny wyraz lex orandi tego rytu. Wydanie Mszału Jana XXIII z 1962 roku; jego użycie jest obecnie możliwe tylko na zasadach określonych przez Stolicę Apostolską i biskupa diecezjalnego.
Układ obrzędów Obrzędy zostały uproszczone, a ich części wzajemnie wyraźniej powiązane; reforma miała ułatwić świadome i czynne uczestnictwo wiernych. Zachowuje wcześniejszy układ celebracji i wcześniejsze rubryki, charakterystyczne dla liturgii sprzed reformy 1970 roku.
Język Dopuszczony jest język narodowy, zwłaszcza w czytaniach i modlitwie powszechnej; zachowana pozostaje także łacina. Teksty Mszału są zasadniczo łacińskie, lecz Traditionis custodes wymaga głoszenia czytań w języku narodowym.
Lekcjonarz Reforma zakłada obfitsze wykorzystanie Pisma Świętego w cyklu obejmującym określoną liczbę lat. Korzysta z wcześniejszego, węższego układu czytań; ich publiczne głoszenie w celebracji musi odbywać się także w zatwierdzonym przekładzie narodowym.
Udział wiernych Wyraźnie podkreślone są modlitwa powszechna, odpowiedzi, śpiew i udział w całej liturgii słowa oraz liturgii eucharystycznej. Udział wiernych ma zwykle formę bardziej cichą i medytacyjną, z większą rolą modlitw prywatnych oraz odpowiedzi ministranta lub scholi.
Zasada jedności Kościoła Jedność wyraża się przez wspólne księgi liturgiczne promulgowane po Soborze Watykańskim II. Celebracja może służyć duszpasterstwu osób przywiązanych do wcześniejszej formy, ale nie może podważać ważności i prawomocności reformy liturgicznej ani jedności z biskupem.

Uwaga: porównanie ma charakter ogólny. Przepisy dotyczące Mszału z 1962 roku odnoszą się do stanu prawnego wynikającego z dokumentów Stolicy Apostolskiej z 16 lipca 2021 roku i 20 lutego 2023 roku.

Sacrosanctum Concilium, art. 54, nie zniosło łaciny. Dopuściło odpowiednie miejsce dla języka ojczystego, najpierw w czytaniach i modlitwie powszechnej, a następnie także w innych częściach Mszy. Jednocześnie zachowało możliwość wspólnego odmawiania lub śpiewania po łacinie stałych części liturgii.

Różnica dotyczy również czytań. Art. 51 tego dokumentu zażądał obfitszego otwarcia skarbca Biblii, tak aby w określonym cyklu lat przedstawiać wiernym bardziej reprezentatywną część Pisma Świętego. Art. 53 przywrócił modlitwę powszechną po Ewangelii i homilii, a art. 55 mocno zalecił Komunię wiernych po Komunii kapłana z tej samej ofiary.

Aktualne zasady celebracji według Mszału z 1962 roku

Obecne zasady wynikają przede wszystkim z motu proprio Traditionis custodes z 16 lipca 2021 roku. Jego art. 1 stwierdza, że księgi liturgiczne promulgowane przez Pawła VI i Jana Pawła II zgodnie z dekretami Soboru Watykańskiego II są jedynym wyrazem lex orandi rytu rzymskiego.

Nie oznacza to, że Msza według ksiąg z 1962 roku może być organizowana jako ogólne prawo dowolnego kapłana lub grupy wiernych. Zgodnie z art. 2 Traditionis custodes biskup diecezjalny ma wyłączną kompetencję do zezwalania na użycie Mszału z 1962 roku w swojej diecezji, zgodnie z wytycznymi Stolicy Apostolskiej.

W miejscach wyznaczonych przez biskupa czytania mają być głoszone w języku narodowym, z wykorzystaniem przekładów Pisma Świętego zatwierdzonych do użytku liturgicznego przez właściwą konferencję episkopatu. Wynika to z art. 3 § 3 dokumentu z 2021 roku, a nie z prywatnej decyzji celebransa.

Art. 3 § 2 przewiduje wyznaczenie miejsc celebracji, ale nie w kościołach parafialnych i bez tworzenia nowych parafii personalnych. Reskrypt z 20 lutego 2023 roku zastrzegł dyspensę od tych ograniczeń dla Stolicy Apostolskiej. Dlatego każdą konkretną sytuację trzeba oceniać na podstawie decyzji właściwego biskupa i aktualnych norm.

Celebracja Mszy według Mszału z 1962 roku jest materią prawa liturgicznego: wierni i duchowni powinni kierować się aktualnymi dokumentami Stolicy Apostolskiej oraz decyzjami właściwego biskupa diecezjalnego, a nie prywatną interpretacją przepisów.

Jedność liturgiczna Kościoła

Jedność liturgiczna Kościoła nie oznacza identyczności każdego gestu ani wykluczenia łaciny. Oznacza przede wszystkim przyjęcie ksiąg i norm określonych przez właściwą władzę kościelną. Art. 1 Traditionis custodes wskazuje księgi promulgowane po Soborze Watykańskim II jako jedyny wyraz lex orandi rytu rzymskiego.

Mszał Rzymski po Soborze Watykańskim II wyraża tę jedność przez wspólne księgi liturgiczne Pawła VI i Jana Pawła II. Celebracja według wcześniejszego Mszału może służyć duszpasterstwu osób przywiązanych do starszej formy, ale nie może podważać ważności ani prawomocności reformy liturgicznej, ani jedności z biskupem.

Najbezpieczniejsze rozróżnienie jest zatem konkretne: posoborowy Mszał jest podstawową księgą rytu rzymskiego, natomiast użycie Mszału Jana XXIII z 1962 roku ma charakter regulowany. Msza według ksiąg z 1962 roku zachowuje wcześniejszy układ celebracji i rubryki.

Najczęstsze pytania

Czy Msza według ksiąg z 1962 roku jest zakazana?

Nie można udzielić odpowiedzi jednym słowem. Jej celebracja nie jest ogólnym prawem kapłana ani wiernych; wymaga organizacji zgodnej z Traditionis custodes, decyzji biskupa diecezjalnego i — w przypadkach wskazanych w reskrypcie z 20 lutego 2023 roku — dyspensy zastrzeżonej Stolicy Apostolskiej.

Czy Mszał Rzymski po Soborze Watykańskim II zniósł łacinę?

Nie. Sacrosanctum Concilium, art. 54, zachowało łacinę w rycie łacińskim, ale dopuściło szersze użycie języków narodowych, zwłaszcza w czytaniach i modlitwie powszechnej.

Czy obie formy Mszy są tym samym rytem?

Obie odnoszą się do rytu rzymskiego, lecz obecne prawo liturgiczne określa księgi promulgowane po Soborze Watykańskim II jako jedyny wyraz lex orandi tego rytu, zgodnie z art. 1 Traditionis custodes z 2021 roku.

Czy wierni mogą samodzielnie zorganizować Mszę według Mszału z 1962 roku?

Nie. Organizacja takich celebracji podlega właściwej władzy kościelnej, przede wszystkim biskupowi diecezjalnemu oraz normom Stolicy Apostolskiej określonym w dokumentach z 16 lipca 2021 roku i 20 lutego 2023 roku.

Źródła

  • Missale Romanum — Stolica Apostolska, 1969, konstytucja apostolska Pawła VI z 3 kwietnia 1969 roku
  • Sacrosanctum Concilium — Sobór Watykański II, 1963, Konstytucja o liturgii świętej, art. 36, 50–58
  • Traditionis custodes — Stolica Apostolska, 2021, list apostolski w formie motu proprio z 16 lipca 2021 roku, art. 1–5
  • Rescriptum ex audientia SS.mi — Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej, 2023, reskrypt z 20 lutego 2023 roku, opublikowany 21 lutego 2023 roku

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Podziel się